Goede verbindingen voor de beste oplossingen

Een project staat nooit op zichzelf

Marieke: "Ik kijk altijd vanuit de maatschappelijke opgave. Natuurlijk werk je aan een specifiek project, maar een project staat nooit op zichzelf. Waterveiligheid, natuur, landbouw, woningbouw en klimaatadaptatie hebben allemaal met elkaar te maken. Als je die verbindingen ziet en benut, kom je tot veel betere oplossingen."

Die brede blik bracht haar naar de buitendijkse slibsedimentatie in de Dollard, een van de eerste PAGW-projecten die daadwerkelijk werd uitgevoerd. Daar moest een belangrijke keuze worden gemaakt: hoe realiseer je natuurontwikkeling op grond van een agrarisch ondernemer, zonder voorbij te gaan aan zijn belangen? "Toen ik aansloot, lag er al een voorkeursalternatief. Maar niemand had de belangrijkste vraag nog gesteld: wat wil de grondeigenaar eigenlijk zelf? Dat gesprek moest eerst gevoerd worden."

Luisteren levert meer op dan overtuigen

Marieke ging in gesprek met de agrariër. Niet om hem te overtuigen, maar om samen naar een oplossing te zoeken. Tegelijkertijd verdiepte ze zich in een vraag waar nog niemand een antwoord op had: “Hoe bepaal je een eerlijke vergoeding voor een Waddenbodem die twee keer per dag onder zout water staat? En die in het maatschappelijk verkeer waardeloos lijkt wanneer deze gebruikt wordt voor natuurontwikkeling, zonder dat dit verwachtingen schept voor toekomstige projecten? Dat heb ik helemaal uitgezocht. Uiteindelijk vonden we een passende vergoeding en konden we samen een oplossing realiseren die voor beide partijen werkte."

Het resultaat was bijzonder: ongeveer negentig hectare natuurontwikkeling in een Natura 2000-gebied én een agrarische  grondeigenaar met 249 aandeelhouders die trots zijn op het project. "Zijn mooiste uitspraak vind ik nog steeds dat dit het enige project is dat volgens hem 'de wereld een stukje mooier maakt'. Dat zegt eigenlijk alles."

Durven pionieren

Nieuwe oplossingen vragen om een andere manier van werken. Dat betekent ook dat niet iedereen meteen enthousiast is. "Als je bestaande patronen doorbreekt, krijg je soms weerstand. Dat hoort erbij. Pionieren betekent dat je nieuwe wegen verkent. Dan loop je vanzelf tegen vragen aan waar nog niemand eerder een antwoord op heeft gevonden."

Dat merkte ze ook tijdens het project in de Dollard. Verschillende overheden voerden ieder afzonderlijk gesprekken met dezelfde ondernemer. “Die agrariër vroeg terecht om meer afstemming. Uiteindelijk hebben we dat georganiseerd. Dat kostte tijd, maar het maakte het proces veel sterker."

Ook inhoudelijk leerde het project haar veel. "Ik ben me steeds meer gaan verdiepen in Natura 2000, kwelders, zeehonden, schapen en monitoring. Je moet niet alleen nadenken over de aanleg van een maatregel, maar ook over wat die op lange termijn doet met het ecosysteem." Daarom werd gekozen voor adaptief beheer: goed monitoren en waar nodig bijsturen. "Je wilt voorkomen dat je vandaag iets aanlegt waar je over twintig jaar spijt van krijgt."

Elke ervaring neem je mee

De lessen uit de Dollard bleven niet enkel in de Dollard. Inmiddels werkt Marieke aan het Programma Meegroeiende Kust in Groningen, waar opnieuw wordt gezocht naar oplossingen die natuurontwikkeling combineren met waterveiligheid en toekomstbestendige landbouw.

"Eigenlijk bouw ik steeds verder op wat ik eerder heb geleerd. De kennis, de mensen en de ervaringen uit de PAGW-projecten neem ik overal mee naartoe." Ook daar loopt ze tegen vergelijkbare vraagstukken aan. "We willen als overheid vaak dezelfde kant op, maar de wet- en regelgeving is daar nog niet altijd op ingericht. Dan moet je samen zoeken naar mogelijkheden op basis van hoe ecologische- en watersystemen werken. Nieuwe ontwikkelingen, zoals de Europese Natuurherstelverordening, bieden daarvoor interessante kansen."

Denken vanuit het systeem

Diezelfde manier van kijken past ze ook toe in de perspectiefstudie IJssel-Vechtdelta. Daar wordt niet vanuit één opgave gedacht, maar vanuit het complete water-, bodem- en ecologisch systeem. "Als je water, bodem, natuur, klimaat, zoetwater, woningbouw en infrastructuur samen bekijkt, ontstaan oplossingen die veel robuuster zijn. Dat is volgens mij de toekomst."

Volgens Marieke vraagt dat vaak om een andere manier van besturen. "We zijn gewend om vanuit afzonderlijke organisaties en programma's te werken. Maar de maatschappelijke opgaven houden zich daar niet aan. Juist daarom moeten we over grenzen heen durven kijken."