Het is de afgelopen tijd veel in het nieuws geweest: het gaat niet goed met de natuurlijke bestuivers in Nederland. En dat is zorgelijk. Natuurlijke bestuivers, zoals wilde bijen en hommels, zweefvliegen, (nacht)vlinders, wespen en vliegen spelen namelijk een belangrijke rol in zowel de natuur als de landbouw. Met name de zweefvliegen gaan de afgelopen decennia hard achteruit. Zo neemt bij één op de drie soorten bijen, vlinders en zweefvliegen het aantal en/of de verspreiding af. Eén op de tien bijen- en vlindersoorten wordt zelfs met uitsterven bedreigd en van de zweefvliegen is bijna een kwart bedreigd of al uitgestorven in Nederland. Zie bijvoorbeeld de diverse onderzoeksrapporten en verslagen van de Nederlandse en Europese Rode Lijst op Achteruitgang bestuivers - kenniscentruminsecten.nl
Beeld: © Berco Hoegen, Staatsbosbeheer
Graslanden met grote vossenstaart, intiem gelegen tussen Maasheggen
Waarom zijn bestuivers zo belangrijk?
Bestuivers zijn onmisbaar omdat voor veel planten bestuiving door insecten essentieel is voor een goede vrucht- en zaadzetting. Maar hun rol gaat veel verder dan alleen het bestuiven van bloemen. De larven van bepaalde zweefvliegen eten bijvoorbeeld enorme hoeveelheden bladluizen op. Tegelijkertijd zijn bestuivers zelf weer voedsel voor allerlei andere dieren. Rupsen van nachtvlinders zijn bijvoorbeeld een belangrijke voedselbron voor vogels. En veel insectenlarven helpen bij de afbraak van organisch materiaal, zoals dood plantenmateriaal. Kortom, een gezonde insectenpopulatie is een belangrijke graadmeter voor een gezond ecosysteem.
Beeld: © H. Baas via Saxifraga
Snorzweefvlieg
Wat kan de PAGW betekenen voor bestuivers?
Gezien het grote belang van bestuivers en de verontrustende trends is actie nodig om ernstige ecologische ontwrichting te voorkomen. Maar kan de PAGW, met focus op herstel van ecologische waterkwaliteit en natuurlijke systemen, ook bijdragen aan het herstel van bestuiverpopulaties? Het korte antwoord: absoluut!
De kern van de PAGW is het werken aan systeemherstel met aandacht voor alle bijbehorende habitats die in samenhang met elkaar voorkomen. En daar profiteren bestuivers van mee. Denk bijvoorbeeld aan het herstel van kwelders in de Waddenzee, rivierbegeleidende graslanden en natte bossen zoals ooibossen. Vooral die laatste zijn van groot belang voor (nacht)vlinders. Dit zijn allemaal bloem- en kruidenrijke vegetaties die, doordat de bloeiperiodes van de verschillende planten elkaar afwisselen, ook het hele groeiseizoen bloemen hebben. In het rivierengebied wordt vanuit de PAGW aandacht gevraagd voor het toelaten van meer natuurlijke dynamiek om de ecologische waterkwaliteit te verbeteren, en ook dit biedt kansen voor bestuivers. Door natuurlijke processen ontstaan bijvoorbeeld kale stukjes grond en steile oeverwanden. Precies de plekken waar veel wilde bijen hun nest maken. En in een natuurlijk systeem hoort ook dood hout in verschillende stadia van verrotting. Daar zijn veel soorten zweefvlieglarven van afhankelijk. Dit geeft goed het belang van systeemherstel weer, omdat maatregelen voor natuurherstel meerdere soorten tegelijk helpen. Een gezond ecosysteem is een systeem dat ook goed is voor bestuivers.
Alle zeilen bijzetten
Om de achteruitgang van natuurlijke bestuivers te keren, moeten we alle zeilen bijzetten. Nederland werkt daarom aan maatregelen die een plek krijgen in het Natuurplan dat momenteel wordt opgesteld. Daarbij gaat het niet alleen om voldoende en geschikt leefgebied, maar ook om het terugdringen van pesticiden en het verminderen van te hoge voedselrijkdom van ecosystemen, onder andere door stikstof. Verschillende programma’s en beleidslijnen dragen hier al aan bij, zoals het verbeteren van bloemrijke habitats in Natura 2000-gebieden, het realiseren van het Natuurnetwerk Nederland, Groen in en om de Stad en Basiskwaliteit Natuur. En daar vormt de PAGW een belangrijke aanvulling op. Door met systeemherstel grote oppervlakten aan waardevolle natuur te realiseren, kan de PAGW niet alleen bijdragen aan sterke en veerkrachtige watersystemen met een goede ecologische waterkwaliteit, maar ook aan het herstel van de natuurlijke bestuivers die daar onderdeel van zijn.
Beeld: © Frits Bink via Saxifraga
Deze bij heeft de naam: het vosje