Geef rivier en zee meer ruimte

Afgesloten van zee

Bevlogen steekt Anne van wal: “Het streefbeeld gaat over het Zuidwestelijke deel van Nederland waar drie grote rivieren als de Rijn, Maas en Schelde uitmonden in zee. De overgang van rivieren naar zee is ecologisch gezien interessant en belangrijk. Het gebied is namelijk een belangrijk knooppunt voor trekvogels- en vissen. Getijdenstromingen vanuit zee en de afvoer van rivierwater zorgen voor een uniek gebied dat constant in beweging is. Zoet en zout water ontmoeten elkaar en sediment – afzetting door wind, water of ijs - wordt verplaatst. Er ontstaan overgangen tussen diep en ondiep water, nat en droog, kaal en begroeid, met allerlei natuurwaarden die van belang zijn op internationale schaal. Tegelijkertijd heeft dit deltagebied zich ontwikkeld tot een economische motor met internationale havencomplexen en delen met een hoge bevolkingsdichtheid. Rotterdam bijvoorbeeld (zie onderstaande foto eiland van Brienenoord). Alles komt hier samen en dat vind ik echt heel mooi.”  

Anne vervolgt: “De strategische ligging maakt dat we al eeuwenlang een strijd met het water voeren om ons te beschermen tegen overstromingen en om verzilting van zoetwater tegen te gaan. Maar ook is de ecologische waterkwaliteit en natuur onder druk gekomen.” Door de aanleg van de Deltawerken is een mozaïek van deels afgesloten wateren ontstaan. Processen van rivierafvoer en getijdendynamiek en de onderlinge uitwisseling van water, sediment en soorten zijn op veel plaatsen ingeperkt en verstoord geraakt. “Hierdoor zijn problemen ontstaan met de waterkwaliteit en is de veerkracht van de natuur sterk verminderd”, legt Anne uit.

Wat gaan we doen in de Rijn-, Maas- Scheldemonding?

“We hebben in het streefbeeld dus onderzocht hoe het systeem werkt en wat de belangrijkste ingrediënten zijn voor een goede biodiversiteit en ecologische waterkwaliteit. Uit het streefbeeld blijkt dat processen zoals getijdendynamiek en rivierafvoer meer ruimte nodig hebben en met elkaar in verbinding moeten komen. Tegelijkertijd is meer ruimte nodig voor leefgebieden met zoete, brakke en zout getijdennatuur en geleidelijke overgangen van water naar land”, vertelt Anne enthousiast verder.  

“Een van de belangrijkste onderdelen van het project ligt bijvoorbeeld bij de Haringvlietsluizen”, vervolgt Anne. “Met een ander beheer van de Haringvlietsluizen kan meer getijdendynamiek worden toegelaten op het Haringvliet, waardoor nieuwe intergetijdengebieden ontstaan. De kwaliteit van de natuur verbetert hierdoor ook. Dat werkt door tot in de Biesbosch. In het Grevelingenmeer wordt de waterkwaliteit verbeterd als er meer getijdendynamiek komt. Dat kan door met een doorlaat in de Brouwersdam een verbinding te maken met de Noordzee. Hierdoor vermindert de huidige zuurstofloosheid in het water, waardoor het leefgebied voor bodemdieren en vissen verbetert. Deze soorten zijn vervolgens weer een voedselbron voor roofvissen, vogels en zeezoogdieren. Met dit soort ingrepen brengen we het systeem meer in evenwicht.”

Tot slot voegt Anne toe: “De ingrepen hebben ook invloed op deze wijze waarop ons watersysteem nu georganiseerd is, bijvoorbeeld in de verdeling van zoet water. En natuurlijk zien wij ook de gevolgen van de zeespiegelstijging. Daar moeten wij nu al goed op inspelen. Met het streefbeeld hebben we gelukkig een heldere ecologische bouwsteen in handen.”  

Hoe ver zijn we?

Het streefbeeld is klaar en is bedoeld als bouwsteen voor verdere ontwikkelingen. Ook lopen er op dit moment twee preverkenningen in de Biesbosch-, Rijn-Maasmonding. Het is de bedoeling dat dit straks concreet werk oplevert. Het project Galgenplaat is bijna afgerond en er loopt nog een pilot in de Westerschelde. We kunnen dus stellen dat er op allerlei schaalniveaus dingen spelen.

Wensen voor het gebied

Daar hoeft Anne niet lang over na te denken. “Mijn wens is dat rivier en zee meer ruimte krijgen. Dat verbetert de waterkwaliteit en de natuur. Dat betaalt zich terug in een prettige en gezonde leefomgeving.”

“In Rotterdam ligt bijvoorbeeld het Eiland van Brienenoord waar – midden in de stad - getijdendynamiek en getijdennatuur zichtbaar een plek hebben. Het is een prachtig contrast midden in een stedelijke omgeving”, legt Anne glimlachend uit. Ook benadrukt ze: “Het is echt de moeite waard om te koesteren en voldoende ruimte te geven midden in alle ontwikkelingen. Het is van belang voor mens, natuur en voor de regio. En misschien nog wel belangrijker, het is onderdeel van een wereldwijd systeem”, rondt Anne af.

Meer in deze reeks

We gaan alle gebieden af. Je leest ze hieronder.

• Lees ook het interview met Bart Timmermans over het Waddengebied: “Het Waddengebied is uniek Unesco-werelderfgoed”