In de serie De wijze raad laten we PAGW’ers aan het woord die dit jaar met pensioen gaan. Welke lessen geven zij mee, op welke momenten kijken ze met trots terug en wat geven ze de collega’s die achterblijven mee voor de toekomst? Deze keer spreken we Leen Kool, gebiedscoördinator voor de grote rivieren bij LVVN. Na een lange loopbaan waarin water, natuur en beleid steeds samenkwamen, heeft hij eind vorige maand afscheid genomen. Zijn belangrijkste boodschap? Houd koers, blijf samenwerken en kijk vooral naar de lange termijn. Want hoewel er al veel is bereikt, ligt er nog genoeg werk.
Van het klaslokaal naar de grote rivieren
De loopbaan van Leen begon niet bij het ministerie, maar voor de klas. Na zijn afstuderen aan de Hogere Landbouwschool in 1983 ging hij aan de slag in het onderwijs. Hij gaf les aan boerenjongens, een periode waar hij met plezier op terugkijkt. In 1990 maakte hij, na verschillende deeltijdstudies waaronder agrarische economie, de overstap naar (toentertijd) het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV).
Na het Consulentschap Landbouw in Arnhem groeide hij vervolgens bij LNV door tot senior beleidsmedewerker voor water en natuur. Later kwam hij terecht bij het team Grote Wateren en Wadden, waar hij gebiedscoördinator voor de grote rivieren werd. Via de Nadere Uitwerking Rivierengebied (NURG) ontwikkelde de samenwerking met IenW verder naar de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW) en Ruimtevoor de Rivier. Leen was vanaf het 2016 bij de PAGW betrokken.
Beeld: © Leen Kool
Portretfoto Leen Kool
Een stip op de horizon
Als Leen terugblikt op zijn carrière, komen de eerste preverkenningen van de hotspots in het rivierengebied naar voren. In onder meer de IJssel-Vechtdelta, de Gelderse Poort, de Biesbosch-Rijnmaasmonding en de Gemeenschappelijke Maas werd onderzocht wat er nodig is om de natuur en de ecologische waterkwaliteit te verbeteren.
Het klinkt misschien vanzelfsprekend, maar de precieze natuur- en wateropgaven in een gebied in beeld krijgen, is dat allerminst. Wat is er nodig om het natuurlijke systeem goed te laten functioneren? Welke maatregelen zijn daarvoor noodzakelijk? En hoe zorg je ervoor dat verschillende opgaven elkaar versterken? Leen: “Het is vaak worstelen om precies in beeld te krijgen wat de natuur- en wateropgave is. Dat geldt voor elk gebied. Met de preverkenningen is een goed inhoudelijk beeld ontstaan van waar we naartoe moeten en welke systeemmaatregelen daarvoor nodig zijn.”
Voor Leen zit de waarde van deze verkenningen vooral in de richting die ze geven. Ze schetsen een toekomstbeeld van het rivierengebied waarin de ecologische waterkwaliteit goed functioneert en het natuurlijke systeem de ruimte krijgt die het nodig heeft. Het is een ambitie, geen wettelijke opgave, maar wel een belangrijke stip op de horizon. “Daar ben ik blij mee. Ik heb er mijn steentje aan kunnen bijdragen”, zegt Leen.
Samen kom je verder
Ook de projecten Meanderende Maas, Paddenpol en Vierwaarden behoren tot de hoogtepunten van zijn loopbaan. Bij deze projecten is inmiddels veel bereikt, al is het werk nog niet af. Vooral Vierwaarden en Meanderende Maas zijn voor Leen mooie voorbeelden van wat mogelijk is wanneer verschillende opgaven bij elkaar worden gebracht. In de projecten kwamen maar liefst vier programma’s samen: de Kaderrichtlijn Water (KRW), het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP), de PAGW en Ruimte voor de Rivier. Dat vroeg om doorzettingsvermogen en samenwerking, want de belangen en werkwijzen sluiten niet vanzelfsprekend op elkaar aan. “Dat ging niet zonder slag of stoot, maar het is toch gelukt. We zijn nu met de uitvoering bezig.”
Precies daar ligt volgens Leen ook een belangrijk deel van zijn rol als gebiedscoördinator. Hij probeert ervoor te zorgen dat beleid en uitvoering met elkaar verbonden blijven en dat goede plannen niet op de plank blijven liggen. Dat vraagt om overzicht, afstemming en soms ook om het signaleren van tekorten of knelpunten.
Blijven ontwikkelen
Wat geeft Leen zijn collega’s mee nu hij afscheid neemt? “Laat je niet ontmoedigen door financiële tekorten”, is zijn duidelijke boodschap. Er is volgens hem de afgelopen jaren een goede inhoudelijke basis gelegd. Nu is het zaak om daarop voort te bouwen en de noodzakelijke maatregelen verder uit te werken.
Leen vervolgt: “Dat betekent ook dat de PAGW zich moet blijven ontwikkelen. De ambities zijn er, de opgaven zijn steeds beter in beeld en er zijn projecten die laten zien hoe verschillende belangen samen kunnen komen. Het zou zonde zijn om die ontwikkeling nu te laten stilvallen. Een crisis kan zomaar duidelijk maken dat maatregelen met de grootst mogelijke urgentie uitgevoerd moeten worden. Want als de maatregelen uitblijven, blijven kansen voor het rivierengebied onbenut. En dat raakt niet alleen de natuur, maar ook de waterkwaliteit en uiteindelijk de manier waarop we Nederland veilig houden.”
Werken aan een toekomst die je zelf misschien niet meer ziet
Achter Leens oproep om door te zetten, zit ook een persoonlijke motivatie. “De resultaten van het werk aan de grote rivieren laten zich niet altijd op korte termijn zien. Sommige maatregelen vragen jaren van voorbereiding en uitvoering. En de effecten ervan zijn misschien pas echt merkbaar wanneer een volgende generatie ervan profiteert. “Ik ga het zelf niet meer meemaken, maar mijn kinderen en kleinkinderen wel. Daar doen we het voor.”
Het is misschien wel de belangrijkste les die hij wil meegeven: “Kijk verder dan de resultaten van vandaag. Werk aan een toekomst waarin natuur en waterkwaliteit de ruimte krijgen en waarin het rivierengebied ook voor volgende generaties goed blijft functioneren. En vergeet daarbij niet wat er al is bereikt. De opgaven zijn beter in beeld, er ligt een duidelijke richting en verschillende projecten zijn een volgende fase ingegaan. Dat geeft vertrouwen, maar mag geen reden zijn om achterover te leunen. We zijn goed bezig, maar we zijn er nog niet.”
Na deze maand verruilt Leen zijn werk voor meer tijd met de mensen die hem dierbaar zijn. Hij kijkt ernaar uit om meer te genieten van zijn vrouw, zijn vier dochters en zijn inmiddels vier kleinkinderen. “Dat verrijkt mijn leven ontzettend. Helemaal stilzitten zal er waarschijnlijk niet bij zijn. Leen is actief betrokken bij de kerk en zit in het bestuur van een mannenkoor. Ook thuis liggen er ongetwijfeld nog genoeg klusjes te wachten.
Zijn afscheid betekent het einde van een lange loopbaan, maar niet van het werk waaraan hij zoveel heeft bijgedragen. De ambities voor het rivierengebied staan op papier, de eerste stappen zijn gezet en de uitvoering is op gang. Aan zijn collega’s laat hij vooral de overtuiging na dat het belangrijk is om samen verder te bouwen.
Meer in deze reeks
- Wijze raad met Lilian: “Neem collega’s mee het gebied in” | PAGW
- Wijze raad Fokke Fennema: “uiteindelijk wordt het plan gedragen door de omgeving” | PAGW
- Interview met Cor Schipper: “Wees vooral veerkrachtig, dan kom je er wel”
- Interview met Hans Stokkermans: “De mens doet er toe”
- Interview met Marion Iris van der Linden: “Een spektakel toen die enorme sluis in het water ging”
- De wijze raad met Siep Groen: “Durf te dromen”
- De wijze raad met Frank Hoogeboom: “Laten we uitblinken”
- De wijze raad met Jaap Graveland: “Ga eerst op zoek naar best practacis”
- De wijze raad met Peter van Zundert: "Blijf samen werken aan bescherming voor toekomstige generaties"
- Wijze raad met Ella Nanninga: “Blijf nieuwsgierig naar elkaar, dat biedt nieuwe inzichten en kansen”